نوشته‌ها
لیست نوشته ها
جستجو

سه‌شنبه - ۱۴ خرداد ۱۳۹۲

جانشینجانشین

غلام‌حسین ساعدی (گوهر مراد)

انتشارات آگاه/ چاپ سوم/ ۲۵۳۷

ساعدی از نویسنده‌های مورد علاقه‌ی من است؛ کتاب «عزاداران بیل» او، به نظر من، جزو ده کتاب داستانی برتر ادبیات معاصر ایران است. با این‌که من این کتاب را حدود یک دهه‌ی پیش خوانده‌ام، هنوز هم بسیاری از صحنه‌ها و وقایع و شخصیت‌های آن را به یاد دارم و همین‌طور لذتی را که از خواندن‌اش بردم. ساعدی، خوش‌بختانه، از زمره‌ی نویسنده‌گانی نبود که فقط یکی دو کار شاخص دارند. هر چه او نوشته، در جای خود، خواندنی‌ست و ارج‌مند، به‌شمول نمایش‌نامه‌های پرشمارش.

«جانشین» نمایش‌نامه‌ای‌ست در دو پرده و با چهار پرسوناژ. این نمایش‌نامه بسیار ساده و در عین حال بسیار عمیق و سمبلیک است. درون‌مایه‌ی این اثر درونمایه‌ای سیاسی ـ اجتماعی‌ست و در آن می‌توان نیش و کنایه‌های ساعدی را به حکومت وقت و به انقلاب‌هایی دید که مصادره می‌شوند و سرنوشت محتوم‌شان شکست است.

انقلابی بی‌نشان پیروز شده و حالا سه ره‌بر انقلابی در تالار حاکمیت مستقر شده‌اند و حاکم سابق را هم ــ که از فرط شکنجه و تحقیر، نیمه‌جان است ــ در اسارت دارند. این سه، مست از شرایط نامنتظر و بخت و اقبال بلندشان، بر سر جانشینی حاکم سابق به جان هم می‌افتند، در حالی که حاکم قبلی در پستویی به حال خود رها شده است. مردم هم، مشتاق و خوش‌حال،  در میدان مجاور تالار تجمع کرده‌اند و در انتظار انتخاب حاکم جدید، بی‌صبرانه، شعار «جانشین، جانشین» سر می‌دهند.

بحث‌ها و تقابل‌های این سه نفر لاغ‌آمیز و بی‌فایده است و وجه مشترک‌شان بلاهت و حماقتی‌ست که در آن‌ها موج می‌زند. ساعدی برای هیچ یک از این سه مرد اسم انتخاب نکرده و از آن‌ها با نام‌های «مرد اول،» «مرد دوم،» و «مرد سوم» یاد می‌کند. هم‌چنین، این سه هیچ خصوصیت ممیز قابل اعتنایی ندارند و به‌ شکل مضحکی به هم شبیه‌‌اند. این ویژه‌گی کار را به‌طرز ماهرانه‌ی نمادین کرده و این مضمون را می‌پرورد که هر کدام از این سه نفر موفق شود سکان کشور را به دست بگیرد، به حال مردم هیچ فرقی نخواهد داشت، زیرا هر سه‌ی آن‌ها در نادانی و رذالت با هم مساوی‌اند.

تم کار ساعدی شاه‌کار است! او به‌خوبی نشان می‌دهد که چه‌طور انقلاب‌ها به دست نااهلان می‌‌افتند و رو به اضمحلال می‌روند. ساعدی این کتاب را حدود چهل سال پیش نوشته است و طرفه این‌جاست که هنوز هم می‌توان واقعیت یافتن درون‌مایه‌ی آن را دید! بسیاری از انقلاب‌های واقعی «بهار عربی» در سال‌های اخیر به مصیبتی گرفتار شدند که انقلاب خیالی مردم سرزمین نمایش‌نامه‌ی «جانشین» به آن مبتلا شد. این انقلاب‌ها را عده‌ای مصادره کردند که بعضن از حاکمان قبلی هم کله‌شق‌تر و نالایق‌تر بودند.

باری، بحث‌ها و جنگ و جدل‌های سه انقلابی پیروز به جایی نمی‌رسد و در حالی که هر سه، خسته و کوفته از مبارزه و قدرت‌طلبی، روی زمین افتاده‌اند، حاکم سابق برمی‌خیزد و با یک مسلسل مردم جمع‌شده در میدان را به گلوله می‌بندد!

نمایش‌نامه‌ی «جانشین» سه بار پیش از انقلاب چاپ شده است، دو بار در انتشارات «نیل» (هر دو در سال ۱۳۴۹) و یک بار در انتشارات آگاه. تا آن‌جا که من می‌دانم، متاسفانه، این کتاب بعد از انقلاب تجدید چاپ نداشته است. بنابراین، کار آن‌هایی که دوست دارند این نمایش‌نامه را مطالعه کنند کمی سخت است، اما زحمت یافتن این نمایش‌نامه به لذت خواندن‌اش می‌ارزد. 


امکانات: Next Blog Previous Blog Blog Comments - 0 Print Blog Send To Friend Add Blog To Favorite
http://www.ketablog.ir/blogs/blog.php?code=281
ثبت نظر
برای ثبت نظر جدید در ارتباط با نوشته فرم زیر را کامل کنید.
وارد کردن مواردی که با علامت v مشخص شده‌اند الزامی است.
نام: v
Chage Language
پست الکترونیک:
سایت اینترنت:
نظر شما: v
 :artist:  :biggrin:  :bowl:  :cry:  :dizzy:  :mad:  :nono:  :pirate:  :sad:  :shocked:  :sick:  :smile:  :tongue:  :uhh:  :wacko:  :wink:  :yinyang:

نظر خصوصی
در صورت انتخاب این گزینه، نظر بصورت خصوصی ثبت خواهد شد و فقط توسط مدیر سایت قابل مشاهده خواهد بود.
تاییدیه: v
برای تایید اطلاعات فرم متن داخل تصویر را مجددا وارد نمایید.

 
نوشته‌های مرتبط

RSS 2.0

javied1364@gmail.com

امکانات
خبرنامه سایت
گزارش‌ها
مطالب سایت
نوشته ها: ۲۸۰
نظرات: ۹۸۳
دنبالکها: ۰
مشاهده صفحات
تعداد کل: ۲۶۳۳۱۸۳ صفحه
مشاهده امروز: ۱۷ صفحه
بیشترین مشاهده:
جمعه - ۴ فروردین ۱۳۹۶
تعداد: ۲۶۶۷۴ صفحه
بازدید همزمان
در حال حاضر: ۱ نفر
بیشترین بازدید همزمان:
چهارشنبه - ۱۷ شهریور ۱۳۹۵
تعداد: ۳۶۱ نفر
مراجعه به: