نوشته‌ها
لیست نوشته ها
جستجو

چهارشنبه - ۲۸ بهمن ۱۳۸۸

درباره‌ی «شش قطعه‌ی آسان:» مبانی فیزیک به روایت «ریچارد فاینمن»

حسین جاوید – چاپ شده در نشریه‌ی علمی «دانش‌گر» - شماره‌ی ۳۸

فیزیک بنیادی‌ترین علمی‌‌ست که بشر به آن پرداخته است، علمی که گستره‌ای بسیار بزرگ را دربرمی‌گیرد، از بررسی ریزترین ذرات موجود تا شناخت که‌کشان‌های امتدادیافته تا بی‌نهایت، از اخترشناسی و زمین‌شناسی تا زیست‌شناسی و روان‌شناسی، و حتا از اقتصاد تا پزشکی. بی‌شک، انسان بدون پیش‌رفت در علم فیزیک بسیاری از دست‌آوردهای ام‌روزین‌اش را نداشت و چشم‌انداز توسعه‌ی دانش در آینده هم مطلقن در گرو پیش‌روی هرچه بیش‌تر علم فیزیک و دست‌یابی آن به ناشناخته‌های طبیعت است. مطالعه و درک یافته‌ها و قوانین فیزیک عمومن برای دانش‌پژوهان غیرمتخصص، اعم از علاقه‌مندان مطالعه‌ی علم و دانش‌جویان سال‌های پایین رشته‌های مرتبط، بسیار دش‌وار است. این مخاطبان با کتاب‌هایی سر و کار پیدا می‌کنند که پر است از فرمول‌های پیچیده‌ی ریاضی و مفاهیم دیریاب، و هم‌این موضوع ممکن است باعث شود تصور آن‌ها از مطالعه‌ی فیزیک، به‌عنوان یک دانش بسیار جذاب، تغییر پیدا کند و دل‌زده شوند. ریچارد فاینمن، فیزیک‌دان بزرگ قرن بیستم، نخستین کسی بود که برای حل این معضل چاره‌ای اندیشید. او تصمیم گرفت فیزیک مقدماتی را به شکلی ساده و با کم‌ترین استفاده از مفاهیم اولیه، اصطلاحات فنی و ریاضیات به دانش‌جویان سال‌های اول و دوم دانش‌گاه تدریس کند. بیان شوخ‌طبعانه و خودمانی فاینمن، تسلط او بر شیوه‌های تدریس و توانایی خارق‌العاده‌ی او در تبیین پیچیده‌ترین مفاهیم فیزیکی با مثال‌هایی ساده از پدیده‌های زنده‌گی روزمره موفقیت بزرگی به همراه داشت و الهام‌بخش نسلی از دانش‌جویان در سراسر جهان شد. آن‌چه فاینمن طی این دوره‌ برای دانش‌جویان‌اش مطرح کرد بعدها با نام «درس‌های فیزیک فاینمن» شهرت یافت و ام‌روزه مقدمه‌ای جامع بر فیزیک نوین، برای هر علاقه‌مند این علم، شناخته می‌شود. بعدها، شش مبحث ساده‌تر درس‌های فاینمن که برای عموم مردم هم جذاب و قابل درک است در کتابی باعنوان «شش قطعه‌ی آسان» به چاپ رسید. کتابی که مدتی‌‌ست ترجمه‌ی فارسی آن هم، به همت مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و با هم‌کاری نشر هرمس، در اختیار دوست‌داران فیزیک و دانش‌پژوهان قرار گرفته است. این کتاب شامل فصولی با این عناوین است: «اتم‌ها در حرکت،» «اصول فیزیک،» «رابطه‌ی فیزیک با علوم دیگر،» «پایسته‌گی انرژی،» «نظریه‌ی گرانش،» و «رفتار کوانتومی.» فاینمن این موضوعات اصلی فیزیک را به‌صورتی عمدتن کیفی و بدون استفاده از ریاضیات صوری تشریح کرده است. شیوه‌ی بیان این اعجوبه‌ی فیزیک به‌قدری دل‌نشین و شیرین است که خواننده در هنگام مطالعه‌ی کتاب احساس می‌کند که دارد یک رمان جذاب و پرماجرا را می‌خواند و نه پاره‌ای از مهم‌ترین و پیچیده‌ترین قوانین و مفاهیم فیزیک و روابط علت و معلولی حاکم بر طبیعت را. شاید برای‌تان عجیب باشد که بدانید شیوه‌ی ارائه‌ی مطالب این کتاب تا آن حد لطیف و زیباست که حتا روی احساسات هنرمندان هم تاثیر گذاشته است! «نادر مشایخی،» موسیقی‌دان کشورمان، بر اساس این کتاب قطعه‌ای با نام «six easy piece» ساخته است که در سال ۲۰۰۷ در وین توسط «آنالیزه گال» اجرا شد. خود فاینمن هم عاشق روش‌های نو در تدریس و سخن‌رانی بود و با این‌که جوایز متعددی، از جمله‌ی جایزه‌ی نوبل فیزیک سال ۱۹۶۵، را در کارنامه داشت بیش از همه به مدال ارستد برای آموزش که در سال ۱۹۷۲ نصیب‌اش شد افتخار می‌کرد. از هم‌این رو، بارزترین مشخصه‌ی «شش قطعه‌ی آسان» این است که به ساده‌گی می‌توان از تمام موضوعات دیریاب و مهمی که در آن مطرح شده سردرآورد و به شناختی نسبی از علم فیزیک و، فراتر از آن، سازوکارهای طبیعت و پدیده‌های گوناگون و بعضن بسیار عجیب آن رسید. خود فاینمن طبیعت را به یک بازی شطرنج بزرگ تشبیه کرده است و فیزیک را علمی می‌داند که در جست‌وجوی قوانین این بازی است. «شش قطعه‌ی آسان،» به‌رغم آن‌که کتاب چندان پرحجمی نیست و تنها ۲۰۰ برگ دارد، داده‌هایی بسیار فراوان در اختیار مخاطب‌اش قرار می‌دهد و او را با بسیاری از قواعد شطرنج طبیعت، هرچند به‌طور مختصر، آشنا می‌کند. در فصل «اتم‌ها در حرکت» خواننده با دلایل علمی پاره‌ای از پدیده‌هایی که به‌طور روزمره با آن‌ها روبه‌روست آشنا می‌شود. مثلن، این‌که بوی گل‌ها چه‌طور به مشام ما می‌رسد، چرا دانه‌های برف شش‌ ضلعی هستند، فرایند سوختن چه‌طور اتفاق می‌افتد، و یا تفاوت ماهوی حالت‌های گوناگون ماده به چه شکل است. در فصل «اصول فیزیک» مطالبی درباره‌ی پرتوهای مختلف، نظریه‌ی عدم قطعیت، فیزیک کوانتومی، سازوکار انفجار بمب اتمی و میدان‌های الکتریکی و مغناطیسی می‌خوانیم و به شناخت مختصر اما سودمندی درباره‌ی ذرات گوناگونی که اجزای بنیادی ماده را تشکیل می‌دهند دست می‌یابیم. در هم‌این فصل است که فاینمن به ابهاماتی که درباره‌ی روابط میان ذرات وجود دارد می‌پردازد و پیش‌بینی می‌کند: «داریم به درکی از ذرات زیر – اتمی نزدیک‌تر می‌شویم.» پیش‌بینی‌ای که ام‌روزه با نزدیک‌بودن آغاز به کار برخورددهنده‌ی بزرگ هادرون در مرکز سرن و تلاش دانش‌مندان برای کشف بوزون هیگز فاصله‌ی چندانی تا به واقعیت پیوستن ندارد. فصول دیگر هم به هم‌این اندازه روشن‌گر و البته گیرا هستند. به‌خصوص فصل «رابطه‌ی فیزیک با علوم دیگر» که از ساده‌ترین فصل‌های کتاب است و می‌توان آن‌را مفیدترین و پرکشش‌ترین قسمت کتاب برای عموم خواننده‌گان دانست، فصلی که اطلاعات جامعی درباره‌ی شیمی، ارگانیسم‌های زنده و نحوه‌ی کار آن‌ها، مواد تشکیل‌دهنده‌ی سلول‌های موجودات زنده و مکانیسم حیات، و نیز نجوم در بر دارد. مطالعه‌ی کتاب «شش قطعه‌ی آسان» نوشته‌ی ریچارد فاینمن هم خواننده را به شناختی از فیزیک و کشفیات این علم درباره‌ی چرخه‌ی حیات می‌رساند و هم قدمی‌ست برای علاقه‌مند کردن مخاطبان جوان به علم و تعمیق و تحقیق در شگفتی‌ها و رازهای پرشمار طبیعت، کتابی که با ترجمه‌ی روان «محمدرضا بهاری» منتشر شده است و می‌توان آن را از به‌ترین آثار علمی چاپ ‌شده در سال‌های اخیر به شمار آورد.

 


امکانات: Next Blog Previous Blog Blog Comments - 0 Print Blog Send To Friend Add Blog To Favorite
http://www.ketablog.ir/blogs/blog.php?code=30
ثبت نظر
برای ثبت نظر جدید در ارتباط با نوشته فرم زیر را کامل کنید.
وارد کردن مواردی که با علامت v مشخص شده‌اند الزامی است.
نام: v
Chage Language
پست الکترونیک:
سایت اینترنت:
نظر شما: v
 :artist:  :biggrin:  :bowl:  :cry:  :dizzy:  :mad:  :nono:  :pirate:  :sad:  :shocked:  :sick:  :smile:  :tongue:  :uhh:  :wacko:  :wink:  :yinyang:

نظر خصوصی
در صورت انتخاب این گزینه، نظر بصورت خصوصی ثبت خواهد شد و فقط توسط مدیر سایت قابل مشاهده خواهد بود.
تاییدیه: v
برای تایید اطلاعات فرم متن داخل تصویر را مجددا وارد نمایید.

 
نوشته‌های مرتبط

RSS 2.0

javied1364@gmail.com

امکانات
خبرنامه سایت
گزارش‌ها
مطالب سایت
نوشته ها: ۲۸۰
نظرات: ۹۸۳
دنبالکها: ۰
مشاهده صفحات
تعداد کل: ۲۶۳۳۱۷۰ صفحه
مشاهده امروز: ۴ صفحه
بیشترین مشاهده:
جمعه - ۴ فروردین ۱۳۹۶
تعداد: ۲۶۶۷۴ صفحه
بازدید همزمان
در حال حاضر: ۱ نفر
بیشترین بازدید همزمان:
چهارشنبه - ۱۷ شهریور ۱۳۹۵
تعداد: ۳۶۱ نفر
مراجعه به: